وقتی یک کالا را در زمان‌های مختلف با قیمت‌های مختلف می‌خرید، هنگام فروش باید تصمیم بگیرید بهای کدام خرید را به‌عنوان بهای تمام‌شده ثبت کنید. روش میانگین موزون جواب ساده و منصفانه‌ای دارد: بهای همهٔ واحدهای موجود را به‌طور میانگین، و به نسبت تعدادشان، حساب کنید.
فهرست مطالب
فرمول
پس از هر خرید:
بهای میانگین جدید = (ارزش موجودی قبلی + مبلغ خرید جدید) ÷ (تعداد موجودی قبلی + تعداد خرید جدید)
فروش‌ها با همین بهای میانگین از انبار خارج می‌شوند و بهای میانگین را تغییر نمی‌دهند.
مثال قدم‌به‌قدم
| رویداد | تعداد | فی | موجودی | بهای میانگین | ارزش موجودی |
|---|---|---|---|---|---|
| موجودی اول | ۱۰ | ۱۰۰ | ۱۰ | ۱۰۰ | ۱٬۰۰۰ |
| خرید | ۱۰ | ۱۳۰ | ۲۰ | ۱۱۵ | ۲٬۳۰۰ |
| فروش | (۱۲) | ۸ | ۱۱۵ | ۹۲۰ | |
| خرید | ۱۲ | ۱۴۰ | ۲۰ | ۱۳۰ | ۲٬۶۰۰ |
| فروش | (۵) | ۱۵ | ۱۳۰ | ۱٬۹۵۰ |
(اعداد به هزار تومان)
- بعد از خرید دوم: (۱٬۰۰۰ + ۱٬۳۰۰) ÷ ۲۰ = ۱۱۵
- بهای تمام‌شدهٔ فروش ۱۲ عدد: ۱۲ × ۱۱۵ = ۱٬۳۸۰
- بعد از خرید سوم: (۹۲۰ + ۱٬۶۸۰) ÷ ۲۰ = ۱۳۰
چرا میانگین موزون رایج است؟
- ساده و قابل فهم: همهٔ واحدهای یک کالا یک بها دارند.
- کم‌نوسان: یک خرید گران یا ارزان، بها را یک‌باره جابه‌جا نمی‌کند.
- مناسب کالاهای هم‌شکل: وقتی واحدهای یک کالا از هم قابل تشخیص نیستند (مثل پیچ، روغن یا پارچه)، ردیابی بهای هر واحد بی‌معناست.
مقایسه با روش‌های دیگر
| روش | منطق | در تورم |
|---|---|---|
| میانگین موزون | میانگین همهٔ خریدها | بهای تمام‌شده بین قدیم و جدید |
| اولین صادره از اولین وارده (FIFO) | کالای قدیمی‌تر اول فروخته میشود | بهای تمام‌شده کمتر، سود بیشتر |
| شناسایی ویژه | بهای همان واحد مشخص | برای کالای گران و منحصربه‌فرد |
روشی که انتخاب می‌کنید باید ثابت بماند؛ عوض کردن روش از سالی به سال دیگر سودها را غیرقابل مقایسه می‌کند. برای روش‌های قابل قبول از نظر مالیاتی، با مشاور مالیاتی هماهنگ کنید.
نکته‌های عملی
برگشت از خرید
کالایی که به تأمین‌کننده پس می‌دهید، با بهای خودش از موجودی خارج میشود و میانگین را دوباره تنظیم می‌کند.
برگشت از فروش
کالای برگشتی با بهای میانگین به انبار برمی‌گردد و همان مبلغ از بهای تمام‌شدهٔ دوره کم میشود. اگر فقط درآمد برگردد و بهای تمام‌شده نه، سود کمتر از واقع نشان داده میشود.
هزینه‌های خرید
کرایهٔ حمل و هزینه‌های مستقیم خرید جزو بهای کالا هستند و در میانگین وارد می‌شوند.
آخرین قیمت خرید را جدا نگه دارید
بهای میانگین برای حسابداری است؛ ولی برای قیمت‌گذاری فروش، آخرین قیمت خرید هم مهم است، چون نشان می‌دهد جایگزین کردن کالا الان چقدر می‌ارزد.
پرسش‌های رایج
اگر موجودی صفر شود و دوباره بخرم؟
بهای میانگین از خرید جدید شروع میشود.
موجودی منفی بهای میانگین را خراب می‌کند؟
فروش با موجودی منفی یعنی کالایی که هنوز ثبت ورودش انجام نشده فروخته شده؛ این میانگین را غیرقابل اعتماد می‌کند. بهتر است فروش منفی را محدود کنید یا خرید را زودتر ثبت کنید.
بهای میانگین در هر انبار جداست؟
بسته به نرمافزار؛ در بیشتر سیستمها بهای میانگین در سطح کالاست و انتقال بین انبارها آن را تغییر نمیدهد.
جمع‌بندی
میانگین موزون بهای هر کالا را با هر خرید از ترکیب ارزش موجودی قبلی و خرید جدید به‌روز می‌کند و فروش‌ها با همین بها خارج می‌شوند. ساده، کم‌نوسان و مناسب کالاهای هم‌شکل است.
پلاس حسابداری بهای میانگین را با هر خرید خودکار به‌روز می‌کند، آخرین قیمت خرید را جدا نگه می‌دارد، در برگشت از فروش، کالا را با بهای میانگین به انبار و بهای تمام‌شده‌اش را از هزینه برمی‌گرداند و بهای تمام‌شدهٔ هر فروش را همان لحظه سند می‌زند. بیشتر در انبار و انبارگردانی.