بهای تمامشدهٔ کالای فروش‌رفته، یعنی بهای خرید (یا تولید) همان کالاهایی که در یک دوره فروخته‌اید. در کسب‌وکارهای بازرگانی و فروشگاهی، این بزرگ‌ترین قلم هزینه است و هر خطایی در آن مستقیم روی سود می‌نشیند. فاصلهٔ فروش خالص و بهای تمامشده، سود ناخالص است؛ اولین و مهم‌ترین شاخص سلامت قیمت‌گذاری.
فهرست مطالب
بهای تمامشده چه چیزهایی را شامل می‌شود؟
- قیمت خرید کالا
- هزینههای مستقیم خرید: کرایهٔ حمل تا انبار، بیمهٔ حمل، هزینههای گمرکی و ترخیص
- برای کالای تولیدی: مواد، دستمزد مستقیم و سربار تولید
شامل نمی‌شود: هزینهٔ فروش و توزیع (حمل تا مشتری، پورسانت)، هزینههای اداری، مالیات بر ارزش افزودهٔ قابل کسر.
دو روش محاسبه
روش ادواری
بهای تمامشده = موجودی اول دوره + خرید خالص دوره − موجودی پایان دوره
| قلم | میلیون تومان |
|---|---|
| موجودی اول دوره | ۱۲۰ |
| خرید خالص | ۸۰۰ |
| کالای آمادهٔ فروش | ۹۲۰ |
| موجودی پایان دوره (شمارش) | (۱۵۰) |
| بهای تمامشده | ۷۷۰ |
روش دائمی
با هر فروش، بهای همان کالاها (مثلاً با میانگین موزون) ثبت می‌شود و بهای تمامشدهٔ دوره جمع همین ثبت‌هاست. موجودی پایان دوره از دفاتر معلوم است و شمارش انبار فقط اختلاف را پیدا می‌کند.
سود ناخالص و حاشیهٔ آن
| قلم | میلیون تومان |
|---|---|
| فروش خالص | ۱٬۰۵۰ |
| بهای تمامشده | (۷۷۰) |
| سود ناخالص | ۲۸۰ |
| حاشیهٔ سود ناخالص | ۲۶٫۷٪ |
اگر حاشیهٔ سود ناخالص ماه به ماه کم شود، معمولاً یعنی قیمت خرید سریع‌تر از قیمت فروش بالا رفته، تخفیف‌ها زیاد شده یا کسری انبار وجود دارد.
اشتباه‌هایی که بهای تمامشده را غلط می‌کنند
ثبت خرید به‌عنوان هزینه
کل خرید ماه هزینه می‌شود، در حالی که بخشی از آن هنوز در انبار است.
فراموش کردن کرایهٔ حمل خرید
بهای کالا کمتر از واقع و سود بیشتر از واقع نشان داده می‌شود.
برگشت از فروش بدون برگشت بهای تمامشده
درآمد کم می‌شود ولی بهای تمامشده نه؛ سود کمتر از واقع.
نبودن سربار در کالای تولیدی
محصول ارزان‌تر از واقع ارزیابی می‌شود و قیمت‌گذاری فروش اشتباه می‌شود.
کسری انبار در بهای تمامشده
در روش ادواری، کسری درون بهای تمامشده پنهان می‌شود و هیچ‌وقت جدا دیده نمی‌شود.
سود به تفکیک کالا
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های ثبت لحظه‌ای بهای تمامشده این است که سود هر کالا معلوم می‌شود. گزارش فروش به تفکیک کالا با ستون سود ناخالص نشان می‌دهد:
- کدام کالاها بیشترین سود را می‌سازند، نه فقط بیشترین فروش را.
- کدام کالا با حاشیهٔ خیلی کم یا حتی منفی فروخته می‌شود.
- تخفیف روی کدام کالاها بیش از حد است.
پرسش‌های رایج
بهای تمامشده با قیمت خرید فرق دارد؟
بله. قیمت خرید فقط یکی از اجزای آن است و در روش میانگین موزون، بهای هر فروش از میانگین خریدهای مختلف به دست می‌آید.
خدمات هم بهای تمامشده دارند؟
هزینههای مستقیم ارائهٔ خدمت (مثل قطعات مصرفی تعمیر) میتوانند بهای تمامشدهٔ خدمات حساب شوند.
کالای امانی در بهای تمامشده می‌آید؟
فقط وقتی فروخته و تسویه شود. تا آن زمان کالا هنوز مال شماست.
جمع‌بندی
بهای تمامشدهٔ کالای فروش‌رفته، بهای خرید یا تولید کالاهای فروخته‌شده به‌علاوهٔ هزینههای مستقیم خرید است. با ثبت لحظه‌ای آن، سود ناخالص هر فاکتور و هر کالا معلوم می‌شود و کسری انبار پنهان نمی‌ماند.
پلاس حسابداری بهای تمامشده را با هر فاکتور فروش ثبت و با برگشت از فروش برمی‌گرداند، سربار و دستمزد را در بهای محصول تولیدی جذب می‌کند و گزارش «فروش به تفکیک کالا» سود ناخالص هر کالا را نشان می‌دهد. بیشتر در انبار و انبارگردانی.