کارگاهی که محصولی می‌سازد، برای قیمت‌گذاری و دانستن سود واقعی باید بداند هر واحد محصول دقیقاً چقدر برایش تمام شده است. اشتباه رایج این است که فقط قیمت مواد اولیه را حساب کنند. نتیجه، محصولی است که ارزان‌تر از واقع ارزیابی شده، قیمتش پایین گذاشته شده و سودش روی کاغذ بیشتر از واقعیت است.
فهرست مطالب
سه جزء بهای تمامشده
| جزء | تعریف | مثال در تولید مبلمان |
|---|---|---|
| مواد مستقیم | موادی که در محصول به کار می‌رود و قابل ردیابی است | چوب، پارچه، فوم، یراق |
| دستمزد مستقیم | دستمزد کارگرانی که مستقیم روی محصول کار می‌کنند | نجار، رویه‌کوب |
| سربار تولید | هزینه‌های غیرمستقیم کارگاه | برق، اجارهٔ کارگاه، استهلاک دستگاه، سرپرست |
بهای تمامشده = مواد مستقیم + دستمزد مستقیم + سربار
مثال
ساخت ۱۰ عدد مبل در یک دوره:
| جزء | مبلغ (میلیون تومان) |
|---|---|
| مواد مستقیم | ۸۰ |
| دستمزد مستقیم | ۲۵ |
| سربار جذب‌شده | ۱۵ |
| بهای تمام‌شدهٔ کل | ۱۲۰ |
| بهای هر واحد | ۱۲ |
اگر فقط مواد حساب می‌شد، بهای هر واحد ۸ میلیون به نظر می‌رسید؛ و فروش به قیمت ۱۱ میلیون، به اشتباه سودده دیده می‌شد.
مواد: با کدام قیمت؟
مواد با بهای میانگین موزون خودشان از انبار خارج می‌شوند، نه آخرین قیمت خرید و نه قیمت روز. اگر قیمت مواد سریع بالا می‌رود، برای قیمت‌گذاری فروش، آخرین قیمت خرید را هم کنار بهای تمامشده ببینید.
دستمزد: فقط کار مستقیم
دستمزد کارگری که روی خود محصول کار می‌کند، دستمزد مستقیم است. حقوق سرپرست، انباردار یا نظافت‌چی کارگاه جزو سربار است. اگر یک کارگر روی چند محصول کار می‌کند، دستمزدش به نسبت ساعات یا تعداد بین آن‌ها تقسیم می‌شود.
سربار: با نرخ جذب
سربار را نمی‌شود مستقیم به هر محصول نسبت داد؛ پس با یک نرخ جذب می‌شود، مثلاً درصدی از دستمزد مستقیم یا مبلغی برای هر ساعت کار. جزئیاتش در مقالهٔ سربار تولید آمده است.
ثبت در حساب‌ها
هنگام ثبت تولید:
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| موجودی محصول | ۱۲۰ | |
| موجودی مواد | ۸۰ | |
| دستمزد مستقیم جذب‌شده | ۲۵ | |
| سربار جذب‌شده | ۱۵ |
دستمزد و سربار جذب‌شده در حساب‌های کنترلی می‌نشینند و پایان دوره با هزینهٔ واقعی دستمزد و سربار مقایسه می‌شوند. اختلاف (سربار کم‌جذب یا بیش‌جذب) نشان می‌دهد نرخ جذب درست بوده یا نه.
پرسش‌های رایج
ضایعات تولید چه می‌شود؟
ضایعات عادی جزو بهای محصول سالم است؛ ضایعات غیرعادی جدا هزینه می‌شود.
هزینهٔ بستهبندی جزو بهای تمامشده است؟
بستهبندیای که بخشی از محصول نهایی است بله؛ بستهبندی حمل تا مشتری معمولاً هزینهٔ فروش است.
بهای تمامشده را هر چند وقت بازبینی کنیم؟
هر بار که قیمت مواد یا دستمزد تغییر قابل توجهی کرد، و حداقل هر فصل.
جمع‌بندی
بهای تمام‌شدهٔ محصول تولیدی جمع مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار است. مواد را با بهای میانگین، دستمزد را فقط برای کار مستقیم و سربار را با نرخ جذب حساب کنید. حذف دستمزد یا سربار، محصول را ارزان‌تر از واقع نشان می‌دهد.
در پلاس حسابداری سند تولید مواد را با بهای میانگین از انبار خارج می‌کند، دستمزد مستقیم و سربار را جذب و روی حساب‌های کنترلی می‌نشاند و محصول را با بهای تمام‌شدهٔ کامل وارد انبار می‌کند؛ فرم، سهم درصدی هر جزء را هم نشان می‌دهد. بیشتر در تولید، مونتاژ و تبدیل کالا.