تولید معمولاً یعنی چند ماده را ترکیب کنیم و یک محصول بسازیم. ولی در خیلی از کسب‌وکارها عکس این اتفاق می‌افتد: یک کالا باز میشود و چند کالا از آن درمی‌آید. کارتن بزرگی که به بسته‌های کوچک تقسیم میشود، لاشه‌ای که به قطعات گوشت تبدیل میشود، رول پارچه‌ای که به طاقه‌های کوچک‌تر بریده میشود، یا دستگاهی که برای قطعاتش باز میشود. به این کار «تجزیه» می‌گویند.
فهرست مطالب
چرا ثبت جداگانه لازم است؟
اگر تجزیه ثبت نشود:
- کالای اصلی در انبار سیستم می‌ماند، در حالی که فیزیکی وجود ندارد.
- محصولات حاصل در سیستم نیستند و فروششان موجودی را منفی میکند.
- بهای محصولات حاصل نامعلوم است و سود فروششان قابل محاسبه نیست.
ثبت تجزیه
- کالای اصلی با بهای میانگینش از انبار خارج میشود.
- محصولات حاصل با سهم خودشان از آن بها وارد انبار میشوند.
- اگر هزینهٔ اضافه‌ای (دستمزد، بسته‌بندی) صرف شده، به بهای محصولات اضافه میشود.
تقسیم بها بین محصولات
سخت‌ترین بخش تجزیه، تقسیم بهای کالای اصلی بین محصولات است. سه روش رایج:
| روش | منطق | مناسب برای |
|---|---|---|
| به نسبت مقدار | هر واحد سهم برابر | محصولات هم‌ارزش (بسته‌های یکسان) |
| به نسبت ارزش فروش | محصول گران‌تر بهای بیشتری می‌گیرد | محصولات با ارزش متفاوت |
| بهای ثابت برای فرعی‌ها | محصول اصلی باقی بها را می‌گیرد | یک محصول اصلی و چند فرعی کم‌ارزش |
مثال: به نسبت ارزش فروش
یک کالای ۱۰ میلیون تومانی به سه محصول تجزیه میشود:
| محصول | مقدار | ارزش فروش کل | سهم ارزش | بهای تخصیصی |
|---|---|---|---|---|
| الف | ۲ | ۸ میلیون | ۵۰٪ | ۵ میلیون |
| ب | ۴ | ۶ میلیون | ۳۷٫۵٪ | ۳٫۷۵ میلیون |
| ج | ۱۰ | ۲ میلیون | ۱۲٫۵٪ | ۱٫۲۵ میلیون |
| جمع | ۱۶ میلیون | ۱۰۰٪ | ۱۰ میلیون |
اگر به نسبت مقدار تقسیم می‌شد، محصول ج که ارزان‌ترین است، بیشترین بها را می‌گرفت و فروشش زیان‌ده به نظر می‌رسید.
ضایعات تجزیه
اگر بخشی از کالای اصلی پس از تجزیه قابل استفاده نیست (مثلاً پرت برش)، بهای آن معمولاً روی محصولات سالم پخش میشود. اگر ضایعات غیرعادی است، جدا هزینه کنید.
نکته‌های عملی
- فرمول تجزیه را برای تجزیه‌های تکراری از قبل تعریف کنید.
- مقدار واقعی حاصل را ثبت کنید، نه مقدار مورد انتظار؛ اختلاف را بررسی کنید.
- حذف یا اصلاح سند تجزیه باید اثرش را کامل برگرداند: کالای اصلی به انبار و محصولات از انبار، با همان بهایی که ثبت شده بود.
پرسش‌های رایج
باز کردن کارتن به بستهها تجزیه است یا واحد دوم؟
اگر بستهها و کارتن یک کالا با ضریب ثابتاند و هر دو فروخته میشوند، واحد دوم سادهتر است. اگر محصولات حاصل کالاهای متفاوتیاند، تجزیه.
تجزیه سود یا زیان میسازد؟
خیر؛ فقط بها را جابهجا میکند. سود هنگام فروش محصولات معلوم میشود.
تجزیه در کجا کاربرد بیشتری دارد؟
پخش مواد غذایی، قصابی و مرغفروشی، پارچه، مصالح، و فروشندگان قطعات کارکرده.
جمع‌بندی
تجزیه یعنی یک کالا خارج و چند کالا وارد انبار میشود. بهای کالای اصلی را با روش مناسب، معمولاً به نسبت ارزش فروش، بین محصولات تقسیم کنید و حذف یا اصلاح سند تجزیه را با بهای ثبت‌شده برگردانید.
در پلاس حسابداری تولید و تجزیه دو حرکت مخالف در یک بخش‌اند: تجزیه کالای اصلی را با بهای میانگین خارج و محصولات را وارد انبار میکند، دستمزد و سربار هم قابل افزودن‌اند و حذف سند، اثرش را دقیقاً برمی‌گرداند. بیشتر در تولید، مونتاژ و تبدیل کالا.
مطالب مرتبط
- برنامه‌ریزی تولید بر اساس فروش سال قبل
- فاکتور مونتاژ و سفارش ساخت برای کابینت، کمد و سیستم
- حوالهٔ تبدیل کالا و بسته‌بندی مجدد