سربار تولید همهٔ هزینههای کارگاه است که مستقیم به یک محصول خاص قابل ردیابی نیستند: برق و گاز کارگاه، اجاره، استهلاک ماشین‌آلات، حقوق سرپرست، تعمیرات، ابزار مصرفی. این هزینه‌ها واقعی‌اند و بخشی از بهای ساخت هر محصول هستند؛ اگر در بهای محصول ننشینند، قیمت‌گذاری و سود گزارش‌شده هر دو اشتباه می‌شوند.
فهرست مطالب
انواع سربار
سربار ثابت
با حجم تولید تغییر نمی‌کند: اجاره، استهلاک خطی، حقوق سرپرست، بیمهٔ کارگاه.
سربار متغیر
با حجم تولید بالا و پایین می‌رود: برق دستگاه‌ها، مواد مصرفی غیرمستقیم، تعمیرات وابسته به کارکرد.
این تفکیک برای تصمیم‌گیری مهم است: اگر تولید را دو برابر کنید، سربار ثابت تقریباً همان می‌ماند و بهای هر واحد کم می‌شود.
چرا «جذب»؟
مشکل سربار این است که مبلغ واقعی‌اش معمولاً پایان ماه معلوم می‌شود (قبض برق، حقوق سرپرست)، ولی بهای هر سند تولید همان لحظه لازم است. پس از یک نرخ جذب از پیش تعیین‌شده استفاده می‌شود.
محاسبهٔ نرخ جذب
نرخ جذب = سربار برآوردی دوره ÷ مبنای برآوردی دوره
مبنا باید چیزی باشد که با ایجاد سربار رابطه دارد:
| مبنا | مناسب برای |
|---|---|
| ساعات کار مستقیم | کارگاه کاربر |
| ساعات کار ماشین | کارگاه ماشینی |
| درصد دستمزد مستقیم | ساده‌ترین روش |
| تعداد واحد تولید | محصول یکنواخت |
مثال: سربار برآوردی سال ۶۰۰ میلیون و ساعات کار مستقیم برآوردی ۱۲٬۰۰۰ ساعت → نرخ جذب ۵۰ هزار تومان برای هر ساعت کار مستقیم. محصولی که ۳۰ ساعت کار برده، ۱٫۵ میلیون تومان سربار جذب میکند.
سربار کم‌جذب و بیش‌جذب
پایان دوره، سربار جذب‌شده با سربار واقعی مقایسه می‌شود:
| وضعیت | یعنی | علت رایج |
|---|---|---|
| کم‌جذب | سربار واقعی بیشتر از جذب‌شده | تولید کمتر از برآورد یا هزینهٔ بیشتر |
| بیش‌جذب | سربار واقعی کمتر از جذب‌شده | تولید بیشتر از برآورد یا صرفه‌جویی |
اختلاف معمولاً در پایان دوره به بهای تمام‌شدهٔ کالای فروش‌رفته منتقل می‌شود (یا اگر قابل توجه است، بین موجودی و بهای فروش تقسیم می‌شود). اختلاف بزرگ یعنی نرخ جذب را باید بازبینی کرد.
ثبت حسابداری
هنگام تولید (جذب):
| حساب | بدهکار | بستانکار |
|---|---|---|
| موجودی محصول | ✓ | |
| سربار جذب‌شده (کنترلی) | ✓ |
هزینههای واقعی سربار در طول ماه در حساب‌های هزینهٔ خودشان (برق، اجاره، استهلاک) ثبت می‌شوند. پایان دوره، مقایسهٔ این دو اختلاف را نشان می‌دهد.
پرسش‌های رایج
کارگاه کوچک هم نرخ جذب لازم دارد؟
حتی یک تخمین ساده بهتر از صفر است. میتوانید سربار ماه قبل را بر تولید ماه قبل تقسیم کنید و بهعنوان نرخ استفاده کنید.
هزینههای اداری و فروش جزو سربارند؟
خیر. سربار فقط هزینههای کارگاه و تولید است. هزینههای اداری و فروش هزینهٔ دورهاند.
سربار ثابت و متغیر را جدا جذب کنیم؟
اگر تولیدتان نوسان زیادی دارد، جذب جداگانه تحلیل را دقیقتر میکند.
جمع‌بندی
سربار تولید هزینههای غیرمستقیم کارگاه است و با نرخ جذب از پیش تعیین‌شده در بهای هر محصول می‌نشیند. پایان دوره سربار جذب‌شده را با واقعی مقایسه کنید و اختلاف را تحلیل و ثبت کنید.
در پلاس حسابداری سند تولید سه سطل هزینه دارد: دستمزد مستقیم، سربار و سایر هزینه‌ها. سربار جذب‌شده روی حساب‌های کنترلی «سربار ثابت» و «سربار متغیر» می‌نشیند تا با هزینهٔ واقعی مقایسه شود. بیشتر در تولید، مونتاژ و تبدیل کالا.