فرمول ساخت، یا به اصطلاح رایج BOM (Bill of Materials)، فهرست همهٔ مواد و قطعاتی است که برای ساخت یک واحد محصول لازم است، همراه با مقدار هر کدام. فرمول ساخت ستون فقرات حسابداری و برنامه‌ریزی تولید است: بدون آن، نه مصرف مواد دقیق ثبت میشود، نه می‌دانید برای تولید ماه بعد چه چیزی باید بخرید.
فهرست مطالب
یک فرمول ساخت ساده
محصول: میز تحریر (۱ عدد)
| ماده یا قطعه | مقدار | واحد |
|---|---|---|
| صفحهٔ ام‌دی‌اف | ۱٫۲ | متر مربع |
| پایهٔ فلزی | ۴ | عدد |
| پیچ | ۲۴ | عدد |
| نوار لبه | ۴٫۵ | متر |
| چسب | ۰٫۱ | کیلوگرم |
فرمول ساخت چه کارهایی را ممکن می‌کند؟
۱. ثبت مصرف مواد
با ثبت تولید ۲۰ میز، برنامه از روی فرمول می‌داند ۲۴ متر مربع ام‌دی‌اف، ۸۰ پایه و… از انبار خارج شده است. لازم نیست هر بار مواد را دستی وارد کنید.
۲. بهای تمام‌شدهٔ استاندارد
با ضرب مقدار هر ماده در بهای میانگینش، بهای مواد یک واحد محصول پیش از تولید معلوم است؛ مبنای قیمت‌گذاری.
۳. برنامه‌ریزی خرید
اگر برنامهٔ ماه بعد تولید ۱۰۰ میز است، فرمول ساخت می‌گوید چقدر از هر ماده لازم است. با کم کردن موجودی فعلی، فهرست خرید ساخته میشود.
۴. کنترل ضایعات
مقایسهٔ مصرف واقعی با مصرف استاندارد فرمول، ضایعات غیرعادی را نشان می‌دهد.
فرمول چندسطحی
در محصولات پیچیده‌تر، بعضی اجزا خودشان نیم‌ساخته‌اند و فرمول خودشان را دارند: کمد از بدنه و درها ساخته میشود و در از ورق و یراق. در فرمول چندسطحی، ابتدا نیم‌ساخته‌ها تولید و سپس در محصول نهایی مصرف می‌شوند.
نکته‌های تعریف فرمول
- واحد درست: مقدار را به واحدی بنویسید که مواد در انبار با آن نگه داشته میشود.
- ضایعات عادی را لحاظ کنید: اگر از هر ورق ۱۰ درصد دور ریخته میشود، مقدار فرمول باید آن را پوشش دهد.
- نسخه‌بندی: اگر طرح محصول عوض شد، فرمول جدید بسازید تا سابقهٔ تولیدهای قبلی خراب نشود.
- بازبینی دوره‌ای: مصرف واقعی را با فرمول مقایسه کنید و فرمول را اصلاح کنید.
فرمول ساخت و مونتاژ سفارشی
برای محصولاتی که برای هر مشتری متفاوت ساخته می‌شوند (کابینت، کمد دیواری، سیستم کامپیوتر)، فرمول ثابت کافی نیست؛ در عوض «قالب‌های مجموعه» تعریف میشود که در هر سفارش فراخوانی و در صورت نیاز تغییر داده می‌شوند.
پرسش‌های رایج
دستمزد و سربار هم در فرمول ساخت می‌آید؟
فرمول ساخت معمولاً مواد را دارد؛ دستمزد و سربار هنگام ثبت تولید یا در «مسیر تولید» جداگانه لحاظ می‌شوند.
اگر ماده‌ای جایگزین شد؟
در سند همان تولید، مادهٔ جایگزین را ثبت کنید یا فرمول جایگزین تعریف کنید.
فرمول ساخت برای تجزیه هم کاربرد دارد؟
بله؛ برعکس: یک کالا مصرف و چند کالا تولید میشود.
جمع‌بندی
فرمول ساخت فهرست مواد و مقدار لازم برای یک واحد محصول است و ثبت مصرف، بهای استاندارد، برنامه‌ریزی خرید و کنترل ضایعات را ممکن می‌کند. آن را با واحد درست، با ضایعات عادی و با نسخه‌بندی تعریف کنید.
در پلاس حسابداری فرمول ساخت محصولات تعریف میشود و سند تولید و تجزیه مواد را با بهای میانگین مصرف و محصول را با بهای کامل وارد انبار می‌کند؛ برای سفارش‌های سفارشی، فاکتور مونتاژ با قالب‌های آمادهٔ مجموعه کار می‌کند. بیشتر در تولید، مونتاژ و تبدیل کالا.
مطالب مرتبط
- تجزیهٔ کالا: وقتی یک کالا به چند کالا تبدیل میشود
- برنامه‌ریزی تولید بر اساس فروش سال قبل
- فاکتور مونتاژ و سفارش ساخت برای کابینت، کمد و سیستم