«سود می‌کنیم ولی همیشه پول کم داریم.» این جمله را از صاحبان کسب‌وکارهای کوچک زیاد می‌شنوید و معمولاً هر دو بخشش درست است. سود در صورت سود و زیان است، ولی پول در انبار، در چکهای مشتری و در فاکتورهای نسیه گیر کرده است. مفهومی که این گره را توضیح می‌دهد «سرمایه در گردش» است.
فهرست مطالب
سرمایه در گردش چیست؟
سرمایه در گردش = دارایی‌های جاری − بدهی‌های جاری
- دارایی‌های جاری: موجودی نقد و بانک، مطالبات از مشتریان، اسناد دریافتنی (چکهای مشتری)، موجودی کالا.
- بدهی‌های جاری: بدهی به تأمین‌کنندگان، اسناد پرداختنی (چکهای صادره)، حقوق و بیمه و مالیات پرداختنی.
سرمایه در گردش مثبت یعنی دارایی‌هایی که طی یک سال به پول تبدیل میشوند، از بدهی‌هایی که طی یک سال باید پرداخت شوند بیشتر است.
سرمایه در گردش مثبت کافی نیست
مشکل این است که «طی یک سال» برای نقدینگی روزانه کافی نیست. چک ۵۰۰ میلیونی که فردا باید پاس شود، با کالایی که سه ماه دیگر فروش می‌رود پرداخت نمی‌شود. به همین دلیل کنار سرمایه در گردش، باید زمان را هم دید.
چرخهٔ تبدیل وجه نقد
پول در کسب‌وکار بازرگانی یک چرخه را طی میکند: پول → خرید کالا → انبار → فروش نسیه → وصول → پول. طول این چرخه با سه عدد سنجیده میشود:
| شاخص | سؤال | محاسبهٔ تقریبی |
|---|---|---|
| دورهٔ نگهداری کالا | کالا چند روز در انبار می‌ماند؟ | میانگین موجودی ÷ بهای فروش روزانه |
| دورهٔ وصول مطالبات | مشتری چند روز بعد پول می‌دهد؟ | میانگین مطالبات ÷ فروش نسیهٔ روزانه |
| دورهٔ پرداخت بدهی | ما چند روز بعد به تأمین‌کننده پول می‌دهیم؟ | میانگین بدهی تجاری ÷ خرید روزانه |
چرخهٔ نقد = دورهٔ نگهداری کالا + دورهٔ وصول − دورهٔ پرداخت
اگر کالا ۶۰ روز در انبار بماند، مشتری ۴۵ روز بعد بپردازد و شما ۳۰ روز بعد به تأمین‌کننده پول بدهید، چرخه ۷۵ روز است: هر تومان فروش، ۷۵ روز سرمایهٔ شما را درگیر میکند.
سه اهرم کوتاه کردن چرخه
۱. انبار کمتر
کالای راکد را شناسایی کنید و با تخفیف، برگشت به تأمین‌کننده یا کالای امانی، از انبار بیرون کنید. برای کالاهای پرفروش، حداقل موجودی منطقی تعریف کنید تا نه کمبود پیش بیاید و نه انبار بیش از حد پر شود.
۲. وصول سریع‌تر
- فاکتورهای تسویه‌نشده را هر هفته مرور کنید.
- برای مشتری‌های بدحساب سقف اعتبار بگذارید.
- برای پرداخت زودتر تخفیف نقدی پیشنهاد دهید (اگر هزینهٔ آن از هزینهٔ پول کمتر است).
۳. پرداخت سنجیده
پرداخت زودتر از موعد به تأمین‌کننده، اگر تخفیفی در کار نیست، فقط چرخه را طولانی میکند. البته تأخیر عمدی هم اعتبارتان را خراب میکند؛ هدف پرداخت به‌موقع است، نه زودتر و نه دیرتر.
برنامهٔ نقدینگی چند هفتهٔ آینده
ساده‌ترین ابزار مدیریت نقدینگی، جدولی است با ستون هفته‌ها:
| هفتهٔ ۱ | هفتهٔ ۲ | هفتهٔ ۳ | هفتهٔ ۴ | |
|---|---|---|---|---|
| موجودی اول هفته | ||||
| + چکهای دریافتنی سررسید | ||||
| + وصول نقدی پیش‌بینی‌شده | ||||
| − چکهای پرداختنی سررسید | ||||
| − حقوق، اجاره، بیمه، مالیات | ||||
| = موجودی آخر هفته |
هفته‌ای که موجودی آخرش منفی است، از الان معلوم است و فرصت دارید برایش چاره کنید.
پرسش‌های رایج
سود زیاد و نقدینگی کم چطور ممکن است؟
وقتی سود به شکل مطالبات و موجودی کالا جمع میشود. کسبوکاری که سریع رشد میکند، معمولاً نقدینگی بیشتری هم لازم دارد، چون انبار و مطالبات با فروش بزرگ میشوند.
چکهای مشتری که هنوز وصول نشده، نقد حساب میشوند؟
نه؛ دارایی جاریاند ولی تا سررسید و وصول، پول نقد نیستند. چک برگشتی دوباره به مطالبات برمیگردد.
چرخهٔ نقد خوب چند روز است؟
به صنف بستگی دارد. مهم این است که روندش را ببینید و از رقبای هم‌صنف طولانی‌تر نباشد.
جمع‌بندی
سرمایه در گردش تفاوت دارایی‌ها و بدهی‌های جاری است، ولی برای نقدینگی باید زمان را هم دید: چرخهٔ تبدیل وجه نقد. با انبار کمتر، وصول سریع‌تر و پرداخت به‌موقع این چرخه را کوتاه کنید و جدول نقدینگی چند هفتهٔ آینده را همیشه جلوی چشم داشته باشید.
پلاس حسابداری عددهای لازم برای این کار را آماده دارد: مطالبات و بدهی‌ها و ارزش انبار روی داشبورد، و گزارش‌های فاکتورهای تسویه‌نشده، وضعیت چک‌ها بر اساس سررسید، گردش صندوق و بانک، و کالاهای کم‌موجودی و راکد. بیشتر در گزارش‌های مالی و مدیریتی.
مطالب مرتبط
- تحلیل فروش به تفکیک کالا و مشتری
- هزینهٔ حمل: کی هزینهٔ شماست و کی به مشتری فروخته میشود
- کنترل داخلی و تفکیک وظایف با دسترسی کاربران