خیلی از صاحبان کسب‌وکار سود را این‌طور حساب می‌کنند: «این جنس را صد خریدم، صد و بیست فروختم، بیست سود کردم.» این عدد واقعی است، ولی فقط بخشی از داستان است. اجارهٔ مغازه، حقوق فروشنده، قبض برق، کرایهٔ حمل و کارمزد کارتخوان هم باید از همین بیست پرداخت شوند. فرق «سود ناخالص» و «سود خالص» دقیقاً همین‌جاست، و ندیدن این فرق دلیل اصلی کسب‌وکارهایی است که پرفروش‌اند ولی پول در حسابشان نمی‌ماند.
فهرست مطالب
پلکان سود
صورت سود و زیان، سود را پله به پله نشان می‌دهد:
| ردیف | محاسبه |
|---|---|
| فروش ناخالص | جمع فاکتورهای فروش |
| − برگشت از فروش و تخفیفات | |
| = فروش خالص | |
| − بهای تمام‌شدهٔ کالای فروش‌رفته | بهای خرید کالاهایی که فروخته شده |
| = سود ناخالص | |
| − هزینه‌های عملیاتی | حقوق، اجاره، آب و برق، تبلیغات، حمل |
| = سود عملیاتی | |
| + سایر درآمدها − سایر هزینه‌ها | سود سپرده، کارمزد بانکی، سود و زیان فروش دارایی |
| = سود پیش از مالیات | |
| − مالیات بر درآمد | |
| = سود خالص |
سود ناخالص چه می‌گوید؟
سود ناخالص نشان می‌دهد خود کالا یا خدمت چقدر سود می‌سازد، پیش از اینکه هزینه‌های جاری کسب‌وکار کسر شود. نسبت آن به فروش، حاشیهٔ سود ناخالص، مهم‌ترین شاخص قیمت‌گذاری است:
حاشیهٔ سود ناخالص = سود ناخالص ÷ فروش خالص × ۱۰۰
اگر حاشیهٔ ناخالص پایین است، مشکل در قیمت فروش، قیمت خرید یا تخفیف‌هاست. با کم کردن هزینهٔ اجاره یا حقوق درست نمی‌شود.
سود عملیاتی چه می‌گوید؟
سود عملیاتی نشان می‌دهد خود کسب‌وکار، با همهٔ هزینه‌های جاری‌اش، سودآور است یا نه. اگر سود ناخالص خوب است ولی سود عملیاتی ضعیف، مشکل در هزینه‌هاست: اجارهٔ گران، نیروی بیش از نیاز، یا هزینه‌هایی که بی‌صدا بزرگ شده‌اند.
سود خالص چه می‌گوید؟
سود خالص همان چیزی است که در نهایت برای صاحب کسب‌وکار می‌ماند. ولی یادتان باشد سود خالص با پول نقد یکی نیست: فروش نسیه، خرید موجودی تازه و بازپرداخت وام، پول را جابه‌جا می‌کنند بدون اینکه در سود دیده شوند.
یک مثال
دو فروشگاه، هر کدام یک میلیارد تومان فروش ماهانه:
| فروشگاه الف | فروشگاه ب | |
|---|---|---|
| فروش خالص | ۱٬۰۰۰ | ۱٬۰۰۰ |
| بهای تمامشده | ۷۵۰ | ۸۲۰ |
| سود ناخالص | ۲۵۰ (۲۵٪) | ۱۸۰ (۱۸٪) |
| هزینه‌های عملیاتی | ۲۰۰ | ۱۰۰ |
| سود عملیاتی | ۵۰ | ۸۰ |
(ارقام به میلیون تومان)
فروشگاه الف حاشیهٔ ناخالص بهتری دارد، ولی هزینه‌های سنگینش آن را عقب انداخته است. فروشگاه ب ارزان‌تر می‌فروشد ولی جمع‌وجورتر اداره میشود. هر کدام راه بهبود متفاوتی دارد: الف باید سراغ هزینه‌ها برود و ب سراغ قیمت و خرید.
کدام را دنبال کنیم؟
هر سه را، ولی با فاصلهٔ زمانی متفاوت:
- سود ناخالص: هفتگی یا حتی روزانه؛ چون با هر فاکتور تغییر میکند و مستقیم به قیمت‌گذاری و تخفیف‌ها وابسته است.
- سود عملیاتی: ماهانه؛ وقتی هزینه‌های ماه ثبت شده‌اند.
- سود خالص: فصلی و سالانه؛ برای تصمیم‌های بزرگ و اظهارنامهٔ مالیاتی.
شرط اول: بهای تمام‌شدهٔ درست
سود ناخالص فقط وقتی معتبر است که بهای تمام‌شدهٔ هر فروش درست ثبت شده باشد. اگر بهای کالا فقط پایان سال با شمارش انبار حساب شود، در طول سال سود ناخالص نامعلوم است. در سیستم دائمی موجودی، بهای هر کالا هنگام فروش با بهای میانگین ثبت میشود و سود ناخالص هر روز آماده است.
پرسش‌های رایج
حاشیهٔ سود ناخالص خوب چقدر است؟
به صنف بستگی دارد. سوپرمارکت با حاشیهٔ کم و گردش بالا کار میکند و پوشاک یا لوازم جانبی با حاشیهٔ بیشتر و گردش کمتر. عدد خودتان را در طول زمان و با هم‌صنف‌ها مقایسه کنید.
کرایهٔ حمل خرید جزو بهای تمامشده است یا هزینهٔ عملیاتی؟
کرایهٔ حمل خرید جزو بهای کالاست. کرایهٔ حمل فروش که خودتان می‌پردازید، هزینهٔ عملیاتی است.
تخفیف فاکتور سود ناخالص را کم میکند؟
بله؛ تخفیف از فروش کم میشود و چون بهای تمامشده تغییر نمیکند، کل تخفیف از سود ناخالص کسر میشود.
جمع‌بندی
سود ناخالص می‌گوید کالا چقدر سود می‌سازد، سود عملیاتی می‌گوید کسب‌وکار با هزینه‌هایش سودآور است یا نه، و سود خالص می‌گوید در نهایت چه می‌ماند. سود ناخالص را مرتب، سود عملیاتی را ماهانه و سود خالص را فصلی دنبال کنید و برای هر کدام راه بهبود خودش را بروید.
در پلاس حسابداری بهای تمامشده با هر فروش ثبت میشود، پس سود ناخالص روی داشبورد همیشه آماده است و صورت سود و زیان، فروش خالص، بهای تمامشده، سود ناخالص، هزینه‌های عملیاتی، سود عملیاتی و سود خالص را با حاشیهٔ سود ناخالص نشان می‌دهد. بیشتر در گزارش‌های مالی و مدیریتی.