وقتی فروشنده‌ای می‌گوید «روی این جنس سی درصد سود می‌کشم»، معمولاً منظورش این است که قیمت خرید را در ۱٫۳ ضرب می‌کند. ولی وقتی حسابدار در صورت سود و زیان «حاشیهٔ سود سی درصد» می‌نویسد، منظورش چیز دیگری است. این دو عدد هم‌نام‌اند ولی برابر نیستند، و قاطی کردنشان یکی از رایج‌ترین دلایل سود کمتر از انتظار است.
فهرست مطالب
دو تعریف، دو عدد
درصد سود روی خرید (Markup)
درصد سود = (قیمت فروش − قیمت خرید) ÷ قیمت خرید × ۱۰۰
کالایی که ۱۰۰ هزار تومان خریده و ۱۳۰ هزار تومان فروخته شده: ۳۰ درصد سود روی خرید.
حاشیهٔ سود (Margin)
حاشیهٔ سود = (قیمت فروش − قیمت خرید) ÷ قیمت فروش × ۱۰۰
همان کالا: ۳۰ ÷ ۱۳۰ = حدود ۲۳ درصد حاشیهٔ سود.
جدول تبدیل
| درصد سود روی خرید | حاشیهٔ سود از فروش |
|---|---|
| ۱۰٪ | ۹٫۱٪ |
| ۲۰٪ | ۱۶٫۷٪ |
| ۲۵٪ | ۲۰٪ |
| ۳۰٪ | ۲۳٫۱٪ |
| ۵۰٪ | ۳۳٫۳٪ |
| ۱۰۰٪ | ۵۰٪ |
قاعده: حاشیهٔ سود همیشه از درصد سود روی خرید کمتر است. اگر هدفتان حاشیهٔ ۲۵ درصد است، باید حدود ۳۳ درصد روی خرید بکشید.
چرا این فرق مهم است؟
هزینه‌های جاری کسب‌وکار (اجاره، حقوق، قبض‌ها) معمولاً به‌صورت درصدی از فروش سنجیده می‌شوند. اگر هزینه‌هایتان ۲۰ درصد فروش است و فکر می‌کنید با «۲۵ درصد سود» ۵ درصد سود خالص می‌مانید، اشتباه می‌کنید: ۲۵ درصد روی خرید یعنی ۲۰ درصد حاشیه، و بعد از هزینه‌ها تقریباً هیچ نمی‌ماند.
تخفیف را هم حساب کنید
تخفیف مستقیم از حاشیه کم میشود. کالایی با ۳۰ درصد سود روی خرید (۲۳ درصد حاشیه) اگر با ۱۰ درصد تخفیف فروخته شود:
- قیمت فروش: ۱۳۰ × ۰٫۹ = ۱۱۷
- سود: ۱۷ روی ۱۰۰ خرید
- حاشیه: ۱۷ ÷ ۱۱۷ = حدود ۱۴٫۵ درصد
یعنی ۱۰ درصد تخفیف، بیش از یک‌سوم سود را برده است.
قیمتگذاری در شرایط تورمی
در بازاری که قیمت خرید مرتب بالا می‌رود، قیمت فروش ثابت یعنی حاشیهٔ رو به کاهش. دو اشتباه رایج:
- قیمت فروش بر اساس خرید قدیم: کالایی که شش ماه پیش خریده‌اید، باید با قیمتی فروخته شود که بتوانید جایگزینش را بخرید.
- به‌روز نکردن برچسب‌ها: خرید تازه با قیمت بالاتر ثبت شده، ولی قیمت فروش در سیستم همان قبلی است.
راه‌حل ساده: به‌جای قیمت فروش ثابت، درصد سود را برای کالا تعریف کنید تا با هر خرید تازه، قیمت فروش خودکار به‌روز شود.
درصد سود متفاوت برای کالاهای متفاوت
همهٔ کالاها یک درصد سود نمی‌خواهند:
- کالاهای پرفروش و رقابتی: درصد کم، گردش بالا.
- کالاهای خاص و کم‌رقیب: درصد بیشتر.
- کالاهای جانبی و کوچک: معمولاً درصد بالا؛ مشتری روی قیمتشان حساس نیست.
سطح‌های قیمت
خیلی از فروشندگان برای گروه‌های مختلف مشتری قیمت متفاوت دارند: خرده‌فروشی، عمده، همکار. هر سطح، حاشیهٔ خودش را دارد. مطمئن شوید پایین‌ترین سطح هنوز هزینه‌ها را پوشش میدهد.
پرسش‌های رایج
کدام را روی کارت کالا تعریف کنیم: درصد سود یا قیمت ثابت؟
برای کالاهایی که قیمت خریدشان مرتب عوض میشود، درصد سود. برای کالاهایی که قیمت فروش ثابت و اعلامشده دارند (مثلاً قیمت مصرفکننده)، قیمت ثابت.
حاشیهٔ سود را از کجا ببینیم؟
گزارش فروش به تفکیک کالا، سود هر کالا را نشان میدهد؛ سود واقعی، با تخفیفها و بهای میانگین. حاشیه را با تقسیم این سود بر فروش همان کالا به دست میآورید.
قیمت خرید مبنا کدام است: آخرین خرید یا میانگین؟
برای قیمتگذاری، آخرین خرید به قیمت جایگزینی نزدیکتر است. برای سنجش سود فروشهای انجامشده، بهای میانگین.
جمع‌بندی
درصد سود روی خرید و حاشیهٔ سود از فروش دو عدد متفاوت‌اند و حاشیه همیشه کوچک‌تر است. هدف سود را به‌صورت حاشیه تعیین کنید، اثر تخفیف را بسنجید و در بازار تورمی، قیمت فروش را به آخرین قیمت خرید گره بزنید.
در پلاس حسابداری هر کالا تا ده سطح قیمت دارد و به‌جای قیمت ثابت می‌توانید درصد سود تعیین کنید تا قیمت فروش از روی قیمت خرید حساب شود و با هر خرید تازه به‌روز شود. بیشتر در کالا و خدمات.